НИТХ-ын Ээлжит бус X хуралдааны II хэлэлцүүлгээр Нийслэлийн 2026 оны төсөвт нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай тогтоолыг хэлэлцэн баталлаа. Төсвийн тухай хуулийн 34 дүгээр зүйлийн 34.2.2-т заасан “урьдчилан тооцох боломжгүй нөхцөл байдлын улмаас төсвийн орлого буурах, зарлага нэмэгдэж, орон нутгийн төсөв алдагдалтай болох” нөхцөл үүссэнтэй холбогдуулан уг тодотголыг боловсруулжээ.

Төсвийн тодотголоор нийслэлийн санхүүгийн тогтвортой байдлыг хангах, зайлшгүй шаардлагатай хөрөнгө оруулалт болон нийгмийн үйлчилгээний тасралтгүй байдлыг хангахад чиглэсэн зохицуулалтуудыг тусгасан байна. Мөн инженерийн дэд бүтэц, нийтийн тээвэр, орчны бохирдлыг бууруулах чиглэлд хэрэгжих төсөл, арга хэмжээнүүдийн санхүүжилтийг бодит нөхцөл байдалд нийцүүлэн шинэчлэн баталжээ.

Ийнхүү батлагдсан төсвийн тодотгол нь Улаанбаатар хотын эдийн засгийн идэвхжил, иргэдэд үзүүлэх төрийн үйлчилгээний чанарыг хадгалах, санхүүгийн сахилга батыг бэхжүүлэхэд чиглэж байна.

2025 оны жилийн эцсийн байдлаар санхүүжилт нь бүрэн шийдэгдээгүй зарим томоохон төсөл, арга хэмжээг нийслэлийн 2026 оны төсвийн тодотголд тусган үргэлжлүүлэхээр боллоо. Эдгээр нь хотын дэд бүтэц, зам тээвэр, хот төлөвлөлт, инженерийн хангамж, төвлөрлийг сааруулах бодлоготой шууд холбоотой ажлууд юм.

Санхүүжилт нь хойшилсон төслүүдэд:

• Улаанбаатар хотын “Шинэ их тойруу” хурдны замын ТЭЗҮ, зураг төсөв
• Замын уулзваруудын нэвтрэх чадварыг сайжруулах ТЭЗҮ, зураг төсөл
• Явган болон цахилгаан дугуйн зам, байгууламжийн ТЭЗҮ, зураг төсөл
• Автомашингүй гудамж, авто зогсоолын төлөвлөлтийн ТЭЗҮ
• Хот байгуулалтын цахим систем, тоног төхөөрөмж
• Газрын эрхийн маргаан таслах зөвлөлийн техник, системийн хангамж
• Хотын шинэ дэд төвд төрийн байгууллагын нэгдсэн цогцолборын барилга
• Авто худалдааны цогцолборын дулаан хангамжийн шугамын ажил
• “Улаанбаатар трам” төслийн 2 дугаар шугам
• Солонго-1 хорооллын инженерийн шугам сүлжээ, авто замын дэд бүтэц
• Дулааны цахилгаан станц-5 төслийн нийслэлийн хариуцах хөрөнгө

Тухайлбал “Улаанбаатар трам” төслийн 2 дугаар шугам нь Сүхбаатарын талбайгаас Буянт-Ухаа спорт цогцолбор чиглэлд хэрэгжих бол шинэ дэд төвийн цогцолбор барилга Хан-Уул дүүрэгт, дулаан хангамжийн шугамын ажил Сонгинохайрхан дүүрэгт хэрэгжих юм.

Эдгээр төслийг үргэлжлүүлэх нь замын түгжрэлийг бууруулах, агаарын бохирдлыг багасгах, хотын төвлөрлийг сааруулах, инженерийн дэд бүтцийг үе шаттай шинэчлэх бодлогын хүрээнд хэрэгжинэ гэдгээрээ онцлог юм.

Төсвийн тодотголтой холбоотой НИТХ дахь МАН-ын бүлгээс дараах саналыг гаргалаа.

Төсвийн орлогыг Нийслэлийн 2026 оны төсвийн тодотголын төсөлд хотын шуудын төсвийн орлогыг 438.0 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдүүлснээр хотын төсвийн нийт орлогыг 2,497.8 тэрбум төгрөгөөр, Нийслэлийн төсвийн нийт орлогыг 5,385.8 тэрбум төгрөг байхаар тооцсон байна. Үүнд: “Сэлбэ хорин минутын хот корпораци” ХХК-аас хариуцан хэрэгжүүлж буй төслийн хүрээнд нийт 8575 айлын 113 блок барилгын ажлыг эхлүүлж 2026-2027 онд үе шаттайгаар борлуулан ашиглалтанд оруулахаар төлөвлөснөөс 2026 онд 438.0 тэрбум төгрөгийг нийслэлийн төсөвт төвлөрүүлэхээр тусгажээ. Нийслэлийн үнэт цаасны орлогыг Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хууль, Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотын эрх зүйн байдлын тухай хууль, Өрийн удирдлагын тухай хууль, “Алсын хараа 2050” Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн бодлого, Нийслэлийн Засаг даргын 2024-2028 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөр, Нийслэлийн ИТХ-ын 2025 оны “Төр хувийн хэвшлийн түншлэлээр нийслэлд хэрэгжүүлэх төслийн жагсаалт батлах тухай 25/01 дугаар тогтоол, Нийслэлийн ИТХ-ын Нийслэлийн дотоод үнэт цаас гаргахыг дэмжих тухай 25/145 дугаар тогтоол зэрэг холбогдох хууль, тогтоомж баримт бичигт нийцүүлэн хөрөнгө оруулалтын төсөл арга хэмжээг санхүүжүүлэх зорилгоор 200.0 тэрбум төгрөгийн үнэт цаасыг дотоодын зах зээлд арилжаалахаар тооцоолж төсвийн төсөлд тусгасан байна.
Мөн Нийслэлийн 2026 оны төсвийн тодотголд урсгал зардал хооронд 8.8 тэрбум төгрөгийн төсвийн зохицуулалттайгаар тусгасан нь Нийслэлд хэрэгжүүлэх төсөл арга хэмжээнүүдийг Нийслэлийн иргэдийн хэрэгцээ шаардлагыг бодитоор үнэлж, оновчтэй эрэмбэлсэн зөв зохицуулалт болсон гэж үзлээ" гэв.

НИТХ дэх Ардчилсан намын бүлэг дараах саналыг танилцууллаа.

"Хэдийгээр энэ удаагийн төсвийн тодотгол дээр нэмэгдэж буй зардал нь эх үүсвэрийн хувьд Нийслэлийн өөрийн бүтээн байгуулалтын ажлын хүрээнд олж буй орлогоос санхүүжих эх үүсвэртэй байгаа нь татвар төлөгчдөд дарамт үл учруулсан зардал гэдэг нь сайшаалтай. Гэвч хотын гүйцэтгэх засаглалын, тэр дундаа санхүүгийн тооцоолол, төсвийн төсөл боловсруулсан албан тушаалтнууд нэн хариуцлагагүй байгааг анхааруулж, цаашлаад дахин ийм төсвийн орлого, зарлагаа бүрэн тооцоолоогүй алдаатай төсвийн төсөл өргөн баригдаж хэлэлцэх нөхцөл үүсэхгүй байх дээр хатуу анхаарах ёстойг сануулая. Учир нь "Сэлбэ" дэд төв төслөөс ийнхүү орж ирэхээр төлөвлөж байгаа 438.0 тэрбум төгрөгний орлого бол он гарснаас хойш “гэнэт” шийдэгдэж байгаа ажил огтоос биш гэдгийг та, бид бүгд мэдэж байгаа. Энэ санаатай хариуцлагагүй байдал уу, санамсаргүй юу гэдэг нөхцөл байдлыг тогтоон холбогдох албан тушаалтанд хариуцлага тооцох шаардлагатай юм.

Хоёрдугаарт, энэ удаагийн тодотгол дээр зардлын хувьд төлөвлөгдөн танилцуулагдаж байгаа “Улаанбаатар трам” төсөл дээр мөн адил “гэнэт”-ийн нөхцөл байдлаар 350 тэрбум төгрөг зарцуулахаар танилцуулж байгаа нь нөхцөл байдлын хувьд “хардалт бас эрсдэл”-ийг дагуулж байна. Нийслэлийн Засаг даргын үйл ажиллагааны төлөвлөгөө, мөрийн хөтөлбөрт батлагдсан Улаанбаатар хотын хөгжлийн мега төслүүд нь “төр хувийн хэвшлийн түншлэл”-ээр хийгдэнэ хэмээн танилцуулагдан батлагдаж байсаныг бүгд санаж байгаа. Гэтэл, ямар шалтгаан, нөхцөл байдал шинээр үүссэн болоод ийнхүү “Улаанбаатар трам” төсөл дээр тодотголоор их хэмжээний мөнгө тавигдаж байгаа нь тодорхой биш байна гэж НИТХ дахт АН-ын бүлэг үзэж байна. Хэдийгээр Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол, түгжрэлийг бууруулах мега төсөл хэмээн үзэж байгаа боловч ач холбогдлын хувьд болоод гүйцэтгэлийн хувьд энэ бол зохистой хувиарлалт мөн гэж бид үзэхгүй байна. Улаанбаатар хотын түгжрэлд хамгийн их ачаалал өгч байгаа хөдөлгөөн бол “сургууль, цэцэрлэгийн хөдөлгөөний тээвэрлэлт юм” гэж дүгнэлт гарсан та бүгдийн хийсэн судалгаагаа эргэн санацгаая" гэлээ.

Эх сурвалж: НИТХ-ХМОНХА