АНУ, Израил нар Ираны цохилт өгсний улмаас дайн эхлээд 50 хонож байна. Энэ хугацаанд зах зээлд нийлүүлээгүй газрын тосны алдагдал 50 тэрбум ам.доллароос давжээ. Ираны дайны улмаас үүссэн хямралын нөлөө ирэх саруудад, магадгүй олон жилийн турш ч мэдрэгдэх магадлалтай юм.

Ираны Гадаад хэргийн сайд Аббас Аракчи баасан гарагт мэдэгдэл хийхдээ, Ливанд гал зогсоох хэлэлцээр байгуулсан тул Ормузын хоолойг түр хугацаанд нээлээ хэмээсэн. Гэвч хэдэн цагийн дараа Ираны хувьсгалт гвард мэдэгдэл хийхдээ Ормузын хоолойг буцаагаад хааж байна гэсэн юм. Тэдний мэдэгдсэнээр АНУ Ирантай холбоотой хөлгүүдийн хөдөлгөөнийг хязгаарласаар байгаа тул Ормузыг буцаагаад хаажээ.

АНУ, Иран нар тохиролцсон гал зогсоох хугацаа мягмар гарагт /2026.04.21/ дуусна. Тэрнээс өмнө хоёр тал дайныг бүр мөсөн дуусгах тохиролцоонд хүрэх эсвэл гал зогсоох хугацаагаа сунгах хэрэгтэй юм. Үгүй бол Ираны дайны улмаар үүссэн газрын тос, байгалийн хий, бордоо, гели, хуванцрын нийлүүлэлтийн хямрал үргэлжилсээр байх болно.

“Kpler” фирм тооцоолсноор дайн эхэлснээс хойш хойш 500 сая гаруй баррель боловсруулаагүй газрын тос болон конденсат дэлхийн зах зээлээс тасарчээ. Энэ нь орчин үеийн түүхэн дэх эрчим хүчний нийлүүлэлтийн хамгийн том тасалдал юм.

“Wood Mackenzie” компанийн ахлах шинжээч Иен Моват тайлбарласнаар зах зээлээс тасарсан 500 сая баррель тос нь дараах үзүүлэлтүүдтэй тэнцэнэ:

• Дэлхийн агаарын тээврийн 10 долоо хоногийн хэрэгцээ
• Дэлхий даяарх бүх автомашины 11 хоногийн хэрэглээ
• Дэлхийн эдийн засгийн тав хоногийн нийт газрын тосны хэрэглээ
• АНУ-ын бараг нэг сар, эсвэл бүх Европын нэг сараас илүү хугацааны газрын тосны хэрэглээ
• АНУ-ын зэвсэгт хүчний зургаан жилийн түлшний хэрэглээ
• Олон улсын усан тээврийн салбарын дөрвөн сарын хэрэглээ.

Дайны улмаас гуравдугаар сард Персийн булангийн орнуудын олборлолт өдөрт 8 сая баррелиар буурсан. Энэ нь дэлхийн хамгийн том газрын тосны компаниуд болох “Exxon Mobil” болон “Chevron” нарын нийт олборлолттой бараг тэнцэж байгаа юм.

Мөргөлдөөн эхэлснээс хойш түүхий тосны үнэ дунджаар 100 ам.доллар байв. Энэ үнээр тооцоолж үзвэл 50 тэрбум ам.долларын үнэ бүхий газрын тосны нийлүүлэлт дэлхийн зах зээлээс тасалджээ. Энэ нь Герман улсын ДНБ-ий 1 хувьтай тэнцэх хэмжээний мөнгө. Мөн Латви, Эстони зэрэг Европын холбооны жижиг орнуудын ДНБ-тэй тэнцэх мөнгөн дүн юм.

АНУ, Иран нар хэзээ дайныг зогсоох тохиролцоонд хүрэх нь тодорхойгүй байна. Тохиролцоонд хүрсэн ч гэсэн газрын тосны нийлүүлэлт дайны өмнөх үедээ хүрэхэд урт хугацаа шаардагдана.

Тухайлбал Кувейт болон Иракийн хүнд газрын тосны ордууд хэвийн ажиллагаандаа орохын тулд 4-5 сар шаардлагатай. Тиймээс тосны нөөцийн хомсдол зун дуустал үргэлжилж магадгүй гэж “Kpler” фирмийн газрын тосны зах зээлийн шинжээч Жон Раубалл хэжээ. Мөн Катарын Рас Лаффан байгалийн хийн цогцолбор болон газрын тос боловсруулах үйлдвэрүүдийг бүрэн сэргээхэд олон жил шаардагдах болно. Тус үйлдвэр нь дайн эхлэхээс өмнө байгалийн хийн томоохон нийлүүлэгч байсан.

Эх сурвалж: Reuters