Хятадын нүүрсний импортын гол тшглогчдын нэг Индонез улс байгалийн баялгийнхаа дэлхийн зах зээлийн үнэд нөлөөлөх зорилгоор ирэх онд түүхий эдийн шинэ бирж байгуулахаар төлөвлөж байна. Биржийн үйл ажиллагааны нарийвчилсан журам болон хэрэгжүүлэх хүрээ одоогоор эцэслэн батлагдаагүй аж.

Тус санаачилга нь Ерөнхийлөгч Прабово Субиантогийн байгалийн баялгийн салбарт төрийн хяналтыг нэмэгдүүлэх бодлогын нэг хэсэг юм. Индонез улс дал модны тос, никель, эрчим хүчний нүүрсний томоохон нийлүүлэгч бөгөөд зэс, бокситын гол үйлдвэрлэгчдийн нэг. Прабово өнгөрсөн сард парламентад үг хэлэхдээ түүхий эдээ хэт хямд үнээр экспортлохоос илүүтэй хадгалах бодлого баримтална гэж мэдэгдсэн байна.

Түүхий эдийн арилжааны хяналтын байгууллагын удирдлагын мэдээлснээр арилжааг шинэ биржээр дамжуулдаг болгохоор төлөвлөж байгаа буй гэжээ. Гэхдээ энэ шаардлага хэзээнээс, ямар төрлийн түүхий эдэд үйлчлэх нь тодорхойгүй байна.

Шинэ бирж байгуулах төлөвлөгөөний олон нийтийн дэмжлэг найман сарын хугацаанд 30 нэгж хувиар буурч, 51 хувьд хүрчээ.

Шүүмжлэгчид уг санаачилгыг эдийн засгийн бодлогоос илүүтэй үндсэрхэг үзлийг дэврээсэн улс төрийн алхам гэж үзэж байна. Ерөнхийлөгч Жоко Видодогийн зөвлөхөөр ажиллаж байсан Януар Нугрохо үүнийг кампанит ажилд ашиглахад тохиромжтой үндсэрхэг үзлийн жишээ хэмээн шүүмжилжээ.

Шинжээчдийн үзэж буйгаар түүхий эдийн зах зээлд итгэлцэл чухал үүрэгтэй. Тиймээс арилжааг нэг биржээр хийх журам нь хөрөнгө оруулагч, худалдан авагчдыг зах зээлээс гарахад хүргэж болзошгүй хэмээв.

Сингапурт төвтэй Energy Shift Institute-ийн шинжээч Яан Хискок Индонез улс хэд хэдэн түүхий эдийн зах зээлд хүчтэй байр суурьтай ч үнийг шууд тогтоох оролдлого нь сөрөг үр дагавартай байж болзошгүй гэж мэдэгдсэн юм. Түүний хэлснээр хатуу журам нь хууль, дүрэм мөрддөг хөрөнгө оруулагчдыг шахан гаргаж, хуулийн цоорхой ашиглагчдыг үлдээх эрсдэлтэй. Ингэснээр зах зээлийн ил тод байдал буурч болзошгүй юм.

Никелийн салбарт ийм бодлого хэрэгжвэл худалдан авагчид никель ашигладаггүй батерейн технологид шилжих, өөр нийлүүлэгч орнуудыг сонгох хандлага нэмэгдэж болзошгүй гэж Хискок үзжээ.

Салбарын нэрээ нууцалсан эх сурвалжийн мэдээлснээр шинэ биржээр арилжаа хийхийг заавал болгосон ч үнэ нь бусад зах зээлээс өндөр байвал худалдан авагчид өөр нийлүүлэгч, тэр дундаа өөр төрлийн бүтээгдэхүүн хайж магадгүй байна.

Rystad Energy-ийн ахлах шинжээч Симэн Дэн Индонезийн нүүрсний экспортод ийм эрсдэл үүсэж болзошгүйг онцолжээ. Түүний мэдээлснээр тус улсын гол худалдан авагчид болох БНХАУ, Энэтхэг нүүрсний импортоо төрөлжүүлж, Монгол, ОХУ, Өмнөд Африкаас авах хэмжээг нэмэгдүүлж байгааг онцолсон юм.

Шинэ бирж нь олон улсын үнэ тогтоох механизм гэхээсээ дотоодын захиргааны нэмэлт шат дамжлага болж болзошгүй гэж Дэн анхааруулжээ. Мөн ийм зохицуулалт зардлыг өсгөж, хөрөнгө оруулагчдыг шинэ журам тогтворжих хүртэл шийдвэрээ хойшлуулахад хүргэж болзошгүй гэж үзсэн байна.

Прабово Субиантогийн хэвлэлийн төлөөлөгч болон Индонезийн Санхүүгийн үйлчилгээний газар уг асуудлаар тайлбар өгөөгүй байна. Түүхий эдийн арилжааны хяналтын байгууллагаас ннэ талаар нэмэлт мэдээлэл өгөхөөс татгалзжээ. Иймээс бирж байгуулах хугацаа, арилжааг заавал шинэ биржээр хийх журам болон хэрэгжүүлэх хүрээ одоогоор албан ёсоор баталгаажаагүй байна.