МУБИС-ийн Багшийн сургуулийн математикийн багш, боловсролын ухааны доктор, профессор Цэдэннямын Нямжавтай ярилцлаа. Тэрээр оны өмнөхөн Монгол Улсын гавьяат багш цол хүртсэн юм.

-Танд гавьяат багш цол хүртсэнд баяр хүргэе. МУБИС-ийн Багшийн сургуульд таныг олон жил ажилласан гэдэг. Нийт хэдэн жил ажилласан бэ?

-Баярлалаа, миний бие 1977 онд МУИС-ийг математикч, математикийн багш мэргэжлээр төгссөн. Тухайн үед тус мэргэжлээр таван жил сурч байж мэргэжлээ эзэмшдэг байжээ. МУБИС-ийн Багшийн сургуульд нийт 48 жил ажилласан байна. 2020 онд тэтгэвэртээ гарсан.

-Тэгэхээр та 1972 онд оюутан болж анх Улаанбаатарт ирж байжээ дээ.

-Тийм ээ, би Увс аймгийн Зүүнхангай суманд төрж, өссөн хүн шүү дээ.

-Социалист нийгмийн оюутан, өнөө үеийн оюутан юугаараа өөр вэ. Та хэр "хэнхэг" оюутан байв?

-Таван жилийн хугацаанд биеэ их дааж, томоожсон доо. Социалист нийгмийн үед бие даан ажиллах, суралцах нь их байлаа. ЗХУ-ын номуудтай их нөхөрлөнө. Намайг оюутан болж ирэх үед МУИС-ийн хоёр Шагдар багш их алдартай байлаа. Нэг нь Дамбын Шагдар, нөгөө нь Лувсанцэрэнгийн Шагдар багш зэрэг олон мундаг, айхавтар багш нар байлаа.

Ө.Санжмятав гэж айхавтар мундаг багш ч байлаа. Оюутнууд дундаа нэг номоо хэрэглэх тохиолдол гардаг. Ном зохиол, сурах бичиг хомс байсан тэр үед эдгээр багш нарынхаа лекцээс л эрдэм номыг шүүрдэн авч, суралцана шүү дээ. Гуравдугаар курсээсээ магадлалын онол, геометр, программчлал зэрэг салбарт илүү нарийвчлан судлах боломжтой байлаа.

-1977 онд сургуулиа төгсөөд яагаад багшлах шийдвэр гаргав?

-Тэр үеийн ихэнх оюутнуудад нийтлэг нэг бодол байдаг байлаа. Бид сургуулиа төгсөөд “орон нутагт л хуваарилагдахгүй байх юмсан” гэж боддог байсан. Хотод үлдэх гээд л тэр. Тухайн үеийн Боловсролын яам сургууль төгсөөд хэн, хаана ажиллах вэ гэдгийг шийддэг байсан. МУБИС-ийн Багшийн сургуульд математикийн багшаар ажиллахаар хуваарилагдаж байлаа. Түүнээс хойш тасралтгүй багшаараа ажилласан. Энэ хугацаанд хичээлийн эрхлэгчийн алба, удирдах албан тушаал ч хашиж амжжээ.

-Математикч, математикийн багшийн хувьд таны заах арга барил ямар байв. Оюутнуудад яаж сургадаг байв?

-Намайг оюутан байх үед онолын мэдлэгийг их сайн олгодог байлаа. Миний арга барилын хувьд заах арга зүй гэж нарийвчилсан зүйлийг хэлэхгүй ч ажлын талбарт гараад анхаарсан зүйл нь тухай үед материаллаг бааз багатай байсан. Оюутнуудад сурах бичиг ховор. Тиймээс 1980 оноос хойш 40 орчим сурах бичиг боловсруулсан байна. Ингээд эргээд харахаар жилдээ ойролцоогоор нэг сурах бичиг боловсруулчихдаг байжээ.

Мөн 300 гаруй зөвлөмж материал, хэрэглэгдэхүүн боловсруулжээ. Заах арга зүй гэдэг ойлголт орчин үед дэлгэрээд байна. Арга барилын хувьд сурагч нэг бүртэй тулж ажиллахыг зорьдог байсан.

-Математикийн хичээлийг бараг 50 жил заасан танаас энэ асуултыг асуух нь зүйтэй байх. Үнэхээр математик сурах өгөгдөлтэй хүүхэд гэж байдаг юм уу?

-Хүний суурь боловсрол гэдэг зүйл чухал. Бага ангидаа, дунд ангидаа суурь математикийг сурсан нь чухал. Математик сэтгэлгээтэй хүүхэд эхээс төрдөггүй, багш тэр сэтгэлгээг зааж өгдөг юм. МУБИС-ийн Багшийн сургуульд наймдугаар анги төгсөж ирсэн хүүхдүүдэд математик заадаг байлаа. Тухайн үед сургалтын хэрэглэгдэхүүн хомс байдаг байсан ч ЗХУ-ын ном сурах бичгүүдээс авч ашигладаг байлаа. Гэхдээ үргэлж энэ чигээрээ байгаад байж болохгүй учир суралцахад хэрэгтэй материаллаг бааз, сургалтын хэрэглэгдэхүүнийг бий болгох хэрэгцээ амьдралын шаардлагаар шууд тулгарч байв.

-Оюутнуудын зан төлөв, суралцах хүсэл эрмэлзэл үе үед ялгаатай ажиглагддаг уу. 1980 оны оюутнууд 2010 оны оюутнуудын ялгаа гэх мэт.

-Өмнө хэлсэнчлэн дээр үед сурах бичиг, эх сурвалж, материаллаг бааз 1980 оны үед харьцангуй хязгаарлагдмал байлаа. Харин өнөө цагт оюутан болсон залууст маш олон сурах бичиг, цахим орчноос олж харж болох эх сурвалж, ном бичгүүд байна.

-Яагаад математик бүх шинжлэх ухааны хаан юм бэ?

-Энэ нь аман яриа, дам яриа зүйл биш ээ. Германы эрдэмтэн, математикч Карл Фридрих Гаусс “Математик бол бүх шинжлэх ухааны хаан, арифметик бол математикийн хаан” гэж хэлсэн байдаг. Математик бүх шинжлэх ухаантай суурь үндэс, онолын хувьд холбоотой.

-Таны шавь нараас гавьяат багш болсон шавь байдаг уу?

-1977 оноос нийт 16.000 орчим шавь төгсгөсөн гэсэн тоо байдаг юм. Анхны төгсөлтөөс Хөвсгөл аймгийн уугуул Далхийн Дарьжав гэж гавьяат багш байна. Миний шавь нар дундаас багшаасаа өмнө гавьяат багшийн цол хүртсэн шавь нар олон бий. Мөн Хэнтий аймгийн уугуул гавьяат багш Дугарын Төмөрсүх зэрэг орон нутгуудад багш, нийгмийн ажилтнаар ажиллаж, хөдөлмөрлөж байгаа олон шавь нар минь байна. Бүх шавь нараараа үргэлж бахархдаг.

Н.НАРВАНЧИН

ЭХ СУРВАЛЖ: ӨДРИЙН СОНИН