Манай улс төлбөрийн системийн mBridge төслийн удирдах хороонд элссэнтэй холбогдуулж Монголбанкны ТСТГ-ын захирал Э. Анартай ярилцлаа.

Юуны өмнө mBridge гэж юу болох тухай тайлбар мэдээллийг өгнө үү?

mBridge нь Олон улсын төлбөр тооцооны банк (BIS)-ны Хонг Конг дахь Инновацын төвөөс санаачилсан төсөл юм. Гол зорилго нь блокчэйн буюу DLT технологид суурилан төв банкны цахим мөнгийг хил дамнасан төлбөр тооцоонд ашиглах боломжийг турших, олон улсын төлбөр тооцоог илүү хурдан, үр ашигтай болгоход оршдог. Монголбанк хоёр жилийн өмнөөс ажиглагч гишүүнээр элсэх хүсэлт гаргаж байсан бөгөөд энэ оны зургаадугаар сарын 9-нд үндсэн гишүүнээр элссэнээр төслийн бодлогын түвшний хэлэлцүүлэг, шийдвэр гаргах үйл ажиллагаанд оролцох боломжтой болоод байна.

Монгол Улс энэхүү төсөлд нэгдсэнээр ямар үр өгөөж хүртэх вэ?

Өнөөдөр олон улсын мөнгөн шилжүүлэг хийхэд ихэвчлэн 2-3 хоног зарцуулдаг. Харин mBridge-ийн хүрээнд төлбөр тооцоог секундийн дотор гүйцэтгэх боломжийг бүрдүүлэхээр зорьж байна. Ялангуяа, Монгол Улсын худалдааны гол түнш БНХАУ-тай хийх төлбөр тооцоог илүү шуурхай, найдвартай болгоход чухал ач холбогдолтой гэж бид үзэж байгаа юм. Мөн уламжлалт олон улсын төлбөрийн системүүдтэй харьцуулахад гүйлгээний зардлыг бууруулах боломжтой. Ингэснээр жижиг дунд бизнес эрхлэгчид болон худалдааны байгууллагуудын үйл ажиллагаанд эерэг нөлөө үзүүлнэ гэж үзэж байна.

mBridge зөвхөн хувь хүмүүсийн төлбөр тооцоонд ашиглагдах уу?

Мэдээж үгүй. Энэхүү платформ нь жижиглэнгийн төлбөрөөс илүүтэйгээр хил дамнасан төлбөр тооцоо, байгууллага хоорондын гүйлгээ болон засгийн газар хоорондын төлбөр тооцоонд ашиглагдах боломжтой гэдгээрээ илүү давуу тал болно гэж харж байна.

Тэгвэл удирдах зөвлөлийн гишүүн болсноор ямар давуу тал бий болох вэ?

Монголбанк зөвхөн технологийг ашиглагч биш, харин бодлого, хөгжлийн чиглэлийг тодорхойлох үйл явцад оролцох боломжтой болж байна. Тиймээс Дэлхийн төлбөрийн системийн шинэ чиг хандлага, стандартуудыг хэлэлцэх түвшинд оролцоно гэсэн үг.

Та бүхэн өнөөгийн хил дамнасан төлбөр тооцооны нөхцөл байдлыг хэрхэн үнэлж байна вэ?

Сүүлийн жилүүдэд геополитикийн тодорхойгүй байдал нэмэгдсэн ч Монголбанк болон арилжааны банкнууд төлбөр тооцооны хэвийн ажиллагааг хангахад анхаарч ажиллаж байна. Гэхдээ олон улсын орчин өөрчлөгдөж байгаа учраас төлбөр тооцооны сувгуудаа төрөлжүүлэх шаардлага хэвээр байна. Энэ хүрээнд БНХАУ-ын юанийн төлбөр тооцооны CIPS системд Монголын банкнууд нэгдэж, олон улсын төлбөр тооцооны шинэ гарцуудыг бий болгосоор байна.

Бид Монголын төлбөрийн системийн хөгжлийг хэрхэн дүгнэж болох вэ?

Монгол Улс сүүлийн арван жилд төлбөрийн системийн салбарт томоохон ахиц гаргасан. Үндэсний төлбөрийн системийн эрх зүйн орчныг бүрдүүлж, олон улсын стандартад нийцсэн дэд бүтцийг бий болгосон. Үүний үр дүнд Apple Pay, Google Pay үйлчилгээнүүдийг нэвтрүүлсэн. Цаашид Samsung Pay, Paypal зэрэг үйлчилгээг нэвтрүүлэхээр ажиллаж байгаа нь бид технологийн хөгжил дэвшлийн хойноос биш зэрэгцэж ажиллах нөхцөл нэгэнт бүрдсэнийг харуулж байна.

Миний ажигласнаар томоохон зах зээлүүдийн төлбөрийн системүүдийг нэгэнд хэрэглэх нөхцөл бүрдсэний бас нэг жишээ болж Какао Банк бүтээгдэхүүнээ манайд нэвтрүүлэхээр ажиллаж байгааг Монголбанк хэрхэн дэмжих вэ?

Солонгост амжилттай хэрэгжиж буй дижитал банкны бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг Монгол Улсад нэвтрүүлэх боломжийн талаар санал солилцсон. Энэ нь инновац, технологийн шилдэг туршлагыг Монголд нутагшуулах, хөрөнгө оруулалтын орчныг сайжруулах ач холбогдолтой. Мөн БНСУ-д Монголын 60 мянга гаруй иргэн ажиллаж, амьдарч, хоёр улсын худалдааны эргэлт тогтмол өсөж байгаа учраас хоёр улсын хоорондын төлбөр тооцоог илүү хялбар, хүртээмжтэй болгох шаардлага нэмэгдэж байна. Ийм үед Монголын анхны цахим банк болох М банк, Какао банк хооронд хамтын ажиллагаа бий болгож, хоёр улсын хооронд төлбөр тооцооны шийдлийг илүү хялбар шуурхай болгох нөхцөлийг бүрдүүлж байна. Тиймээс үүнийг дэмжсэн дараагийн түвшний хамтын ажиллагаа хоёр орны төв банкнууд хооронд хийгдэх болов уу.

Дунд хугацаанд төлбөрийн системийн хөгжил ямар чиглэлд төвлөрнө гэж та бүхэн зорьж байна вэ?

Тархмал бүртгэлийн буюу DLT технологид суурилсан стэйблкойныг судалж байна. Боломжтой тохиолдолд туршилт хийж, төлбөрийн хэрэгсэл болгохоор төлөвлөж байгаа. Нэг талаас олон улсын шинэ санаачилгад оролцож, нөгөө талаас дотоодын зах зээлд шинэ технологийн шийдлүүдийг нэвтрүүлэх судалгаа, хөгжүүлэлтийн ажлыг эрчимжүүлнэ. Энэ суурин дээр Монгол Улс төлбөрийн системийн хөгжлөөрөө бүс нутагтаа өрсөлдөх чадвараа хадгалж, олон улсын чиг хандлагатай хөл нийлүүлэн хөгжих боломжтой гэж үзэж байна.

Ярилцсанд баярлалаа.