Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учрал өнөөдөр төр бүсээ чангалж, 1.4 их наядын зардлыг хэмнэх 2026 оны улсын төсөвт тодотгол хийх, тогтоолын төслийг УИХ-ын Дэд дарга Ж.Бат-Эрдэнэд өргөн барилаа.

Төсвийн тодотгол хийж, хэмнэсэн мөнгөөр ахмадуудын суурь тэтгэвэр нэмэх, төрийн үйлчилгээний алба хаагчдын цалинг нэмэхээс гадна стратегийн ач холбогдолтой хүнсний бүтээгдэхүүн, түлш шатахууны нөөцийг бүрдүүлэх юм. Тодотголыг өргөн барьсны дараа Ерөнхий сайд Н.Учралын сэтгүүлчдэд хийсэн хэвлэлийн хурлаас онцлох эшлэлийг түүвэрлэн хүргэе.

-Дэлхийн тодорхойгүй байдлыг Монгол Улс, Улаанбаатараас өөрчилж чадахгүй үнэнтэй хамтдаа нүүр тулж байна. Засгийн газар ард иргэд, цалин тэтгэвэр, худалдан авах чадвар, эмнэлэг, сургууль, цэцэрлэг, ААН-үүдийн орлого, түлш шатахууны хангамж, тог цахилгааны найдвартай байдлаа хамгаалахын төлөө өөрөөсөө хамаарах бүхнийг хийнэ.

-УИХ-ын Дэд даргад 2026 оны Улсын төсвийн тодотголыг өргөн мэдүүллээ. Төр зардлаа хэмнэсэн шиг хэмнэж, цалин тэтгэвэр нэмэх зэрэг хэрэгтэй зүйлд зориулах хэрэгцээ шаардлагыг тусгалаа.

-Мөнгө хаана байна вэ гэсэн асуулт байгаа. Төр бүсээ чангална, төсвөө 1.4 их наядаар хэмнэнэ. Томилолт, сургалт сурталчилгаа, тавилга хогшил, машин техник, зөвлөх үйлчилгээ, элдэв тэтгэмж, шагнал, хурал форум, баяр ёслол, тээвэр шатахууны зардлыг бүхлээр нь танаж, бүсээ чангалсан шиг чангалан 1.4 их наядыг хэмнэх юм.

-769.000 төгрөгийн тэтгэврийн доод хэмжээгээр авч байгаа иргэдийн 3/1 нь 20-иос дээш жил төрд ажилласан байдаг. Илүү олон жил шимтгэл төлсөн нь өндөр тэтгэвэр тогтоолгоно гэдэг зарчим алдагдсан учраас тэтгэврийн реформыг Их хурлаар батлуулсан. Суурь тэтгэвэр олгох заалтыг төсвийн тодотгол баталсны дараа буюу 11 дүгээр сарын 1-ээс дагаж мөрдөхөөр өргөн мэдүүллээ.

-Суурь тэтгэврүүд 100-300 мянган төгрөгөөр тооцогдоно. Дунджаар 220 мянган төгрөг орчим нэмэгдэнэ. Хамгийн бага тэтгэврийн доод хэмжээгээр тогтоогдсон ахмадуудад 300 мянга орчим, өндөр тогтоолгосон бол арай бага гээд индексжүүлээд нэмнэ гэсэн үг.

-Төр зардлаа хэмнэж, танасан учраас иргэдээ үнийн өсөлтөөс хамгаалахын тулд цалингийн зөв бодлого гаргана. Ирэх оны төсвийг дагаж, 33 хуулиар төрийн албан хаагчийн цалинг ялгамжтай тогтоосон дуусдаггүй яриаг дуусгана. Засгийн газар байгуулагдсан даруйдаа боловсролын салбарын 2 ойлгомжгүй цалинг нэг болгож, 50 хувийн нэмэгдлийг нь тооцоод явсан.

-Эрүүл мэндийн салбарт 30 хувийг нэмэгдүүлсэн байгаа. Мөн л хоёр цалинтай болсон байлаа. Эрүүл мэндийн салбарын 20 хувийн нэмэгдлийг тодотголоор шийдсэнээр боловсролтой адилхан 50, 50 хувийн цалингийн нэмэгдэлтэй болгож тэнцүүлэх юм.

-Байгаль орчин, хөдөө аж ахуй, соёл, спорт, цаг уур, төрийн үйлчилгээний албан хаагчдын цалинг эрүүл мэнд, боловсролын салбартай адил бүгдийг нь 50 хувьд хүргэж, инфляцтай уялдуулж, нэмнэ.

-Тариаланчдаас улаанбуудай худалдан авах, гурилын ханган нийлүүлэлтийн тогтвортой байдлыг хангахын зорилгоор 100 мянган тонн улаанбуудайг нөөц болгож бүрдүүлнэ.

-Бага орлоготой иргэдээ үнийн өсөлтөөс хамгаалах зорилгоор 12,000 тонн хүнсний ногооны нөөцийг бүрдүүлнэ.

-Махны нөөцийг бүрдүүлэх чиглэлээр 20,000 тонн нөөцийн мах бүрдүүлээд, хадгалалт, бүрдүүлэлт, борлуулалтыг И-Баримтын системд бүртгэж, агуулахын үлдэгдэл болон нөөцийн хөдөлгөөнийг хянах системийнхээ дагуу иргэдэд өөрсдөд нь хүргэх зорилтыг тавьсан.

-20,000 тонны стандартын шаардлага хангасан зоорь, агуулахын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэхээр хөнгөлөлттэй зээлийн татаасыг төсвийн тодотголд тусгалаа.

-300 мянган м³ шатахууны нөөц сав баригдах ажил эхэлсэн. Эхнээсээ энэ намар ашиглалтад орно. Намар 150 мянган м³ буюу 14 хоног шатахуунаа нөөцлөх савтай болно. Үүнийг төр, хувийн хэвшлийн түншлэлээр явуулсан.

-Үнийн өсөлт иргэдэд хүндээр тусаж байгаа цаг үед эрчим хүчний тарифыг нэмэгдүүлэхгүй. Тарифыг нэмэгдүүлэхгүйн тулд татаас дээр 107.3 тэрбум төгрөгийг тавилаа.

-Тоног төхөөрөмжийн шинэчлэл хийх шаардлагатай учраас ДЦС-уудын үндсэн болон туслах тоноглолын их засварыг 7 төрийн өмчит компанид хийнэ. Дулааны станц, дулааны сүлжээний үндсэн болон туслах тоноглолын их засварыг 9 компанид хийнэ. Цахилгаан дамжуулах, түгээх сүлжээний үндсэн болон туслах тоноглолын их засварыг төрийн өмчит 7 компанид хийнэ.

-Сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрийг шинээр бий болгох зорилгоор нээлттэй аукцион зарласан. Одоо 2 байршил дээр ажил хурдтай, шуурхай явж байгаа. Эрчим хүчний салбарт чөлөөлөлт явагдана.

-Анги дүүргэлтийг багасгахын тулд нэг ангид 35-аас дээш хүүхэд сургахгүй байх зорилгоор “Гэрт ойрхон сургууль” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлнэ. 35-аас доош дүүргэлттэй сургуулийг улсын хэмжээнд 80 хувьд хүргэхээр тодотголд 50 тэрбумыг тусгалаа.

-“Гэрт ойрхон сургууль” хөтөлбөрийн эхлэл болгож “Төрөлжсөн ахлах сургууль”-иудыг байгуулж байгаа. МУИС, ШУТИС, Кембрижийн хөтөлбөртэй сургуулиудын хөтөлбөрийг бүс болгонд сонголтоор нь ахлах сургуулийн хөтөлбөртэй уялдуулах ажлыг Засгийн газар бүрэлдүүлсэн.

-Ирэх оны төсөвт боловсролын реформын хүрээнд ямар шинэчлэл хийх вэ гэдгээ ирэх долоо хоногт төсөв өргөн мэдүүлсний дараа, хуулиараа есдүгээр сарын 1-нд өргөн мэдүүлснийхээ дараа танилцуулна.

-Төсвийн тодотголоор анх удаа ТӨК-иудын ногдол ашгийг иргэн бүрд хүргэх улс төрийн шийдвэр гаргалаа. Хуримтлалын санд мөнгө хуримтлагдсан ч төсөвт ордоггүй, ногдол ашиг ч болж ирдэггүй байсан. Зөвхөн төсөл хэрэгжүүл гэдэг зориулалттай байсныг “ногдол ашиг төвлөрүүл” гэдгийг зохицуулан тусгайлан зааж өглөө.

-Төрийн өмчит компаний шинэчлэлийн хүрээнд “Franklin Templeton” гэж Узбекстанд хөрөнгө оруулалт, менежментийн үйлчилгээ үзүүлсэн компани, дэлхийн алдартай “Black Rock” мэргэжлийн хөрөнгө оруулалтын удирдлагын компанитай хоёулантай нь санамж бичиг зурж, хамтран ажиллаж байна.

-“Чингис хаан” баялгийн санд хуулийн дагуу төсөл хэрэгжүүлснээр төсөвт, иргэдэд ч ирдэггүй ногдол ашгаа иргэндээ зөвөөр хуваарилж, тэтгэвэр, тэтгэмж, шинэ эдийн засгийг бий болгоход зориулна.

-1072 хувьцаа олон жил түгжигдлээ. Үүнийг хуулийн хүрээнд нээж, Санхүүгийн зохицуулах хороонд бүртгэж, хоёрдогч зах зээлд гарган эргэлтэд оруулах улс төрийн шийдвэр гарлаа. 1072 хувьцааг зах зээлд арилжих боломж төсвийн тодотгол батлагдвал хэрэгжинэ. Үүний дараа “Эрдэнэс Тавантолгой” компанийг нээлттэй компани болгож, биржид бүртгүүлнэ.

-Олон жилийн дуусдаггүй яриаг дуусгах хариуцлагатай цаг үед бид байна. Хүндрэл бэрхшээлийг дэлхийн бүх улс орон дотоод улс төрийн тэмцэл мөргөлдөөн, зөрчилдөөн, хоосон улстөржилтөөр биш эв нэгдлээр давж гардаг. Энэ өвөл маш хүйтэн өвөл болно. Бид дотоод эв нэгдлээрээ, улс төрийн намууд ч гэсэн зөвшилцөж, ойлголцож, нэгдэж, улс орныхоо үндэсний язгуур эрх ашгийн төлөө хамтдаа ажиллаж, давж гарцгаая.