“Нийтлэлч Отгонбаяр сан”-аас зарласан сэтгүүл зүйн шилдэг бүтээл шалгаруулах уралдаанд Тэргүүн байр эзэлсэн Сэтгүүл зүйн Инновац, Хөгжлийн Үүр төвийн Хөтөлбөрийн менежер Лхагвасүрэнгийн Анударийн нийтлэлийг хүргэж байна.

2025 оны намрын налгар өдрүүдийг МАН-ын даргын төлөөх “тэмцлийн шуурга” хуйсгануулж, хаврын хавсарга шиг л жиндүүлж байлаа. Хоёр талаас нэгнээ онилон, нийгмийн сүлжээгээр шүрших мэдээллийн “суман” дунд иргэдийн санаа бодол, нийгмийн хэлэлцүүлэг хуйлран эргэлдэж байв. Ингэж хэлэхийн учир нь өнгөрсөн оны есдүгээр сарын 1-нээс 11 дүгээр сарын 15-ныг хүртэлх 76-хан хоногийн хугацаанд фэйсбүүкт нийт 90,071 ам.доллар буюу 320 гаруй сая төгрөгөөр хоёр улстөрчийн талаарх мэдээллийг “бүүст” хийсэнтэй холбоотой. Энэ нь фэйсбүүк дэх хаягаас Мета компанид валютаар төлбөр төлж, мэдээллээ олон хүнд харуулахаар идэвхжүүлсэн гэсэн үг болохыг уншигч та төвөггүй ойлгож байгаа байх.

Тодруулбал, УИХ-ын гишүүн Д.Амарбаясгаланг дэмжсэн агуулгуудыг 40 хаягаас 284 сая 480 мянга төгрөгөөр, Ерөнхий сайд Г.Занданшатарын талаас 23 хаягаас 35 сая төгрөгөөр бүүстэлж түгээснийг судалснаа дор дэлгэрүүлэн өгүүлье. Улмаар олон нийтийн сүлжээ ашиглан улс төрийн манипуляц хийсэн гэдгийг батлах болно.

Цаг хугацааг жаахан ухраагаад, эргэн саная

2025 оны есдүгээр сараас МАН-ын даргын сонгууль, Бага хурлын шийдвэр, Засгийн газрыг огцруулах эсэх асуудал зэрэгцэн өрнөж, Д.Амарбаясгалан, Г.Занданшатар нарын байр суурь улс төрийн хэлэлцүүлгийн төвд орсон юм. Маргаан зөвхөн нам доторх өрсөлдөөнөөр хязгаарлагдсангүй, тус асуудал Үндсэн хуулийн цэцэд хүрч, цэцийн шийдвэрийн хууль зүйн үндэслэл, эрх мэдлийн хуваарилалтын талаар нээлттэй маргаан үүссэнээр улс төрийн зөрчил, институц хоорондын итгэлцэлд нөлөөлөх хэмжээнд очсон. Нийгмийн уур амьсгалд хямралын шинж илэрч, төрийн шийдвэр гаргалтын тогтвортой байдалд эргэлзээ үүссэн тэр үед улс төрийн хэлэлцүүлэг сошиал орчинд улам хурц хэлбэрээр үргэлжилж байлаа.

Фэйсбүүк нээх бүрд хоёр талын тухай ээлжилсэн, хоорондоо зөрчилтэй мэдээлэл урсаж байв. Өөр өөр нэртэй хуудсууд өнгөлөг лого тавьж мэдээллийн хэрэгсэл мэт дүр эсгэсэн ч агуулга нь төстэй, заримдаа бүр яг ижил өгүүлбэр давтагдана. Хэн нь үнэн ярьж, хэн нь худал мэдээлэл тарааж байгааг ялгахад улам төвөгтэй болж, мэдээллийн урсгал дунд үнэн бүдгэрч эхэлсэн энэ дүр зураг, технологи манайд хэдийнээ танил болжээ. Үүнийг анзаарсан олон нийт ч “сенсацийг сенсациар дардаг”, “олон нийтийн эрх ашигтай холбоотой чухал үйл явдлын үеэр зохион байгуулалттай анхаарал сарниулдаг” зэрэг таамаглал дэвшүүлэх болсон ч дорвитой хариулт өгсөн баттай, ноттой судалгааны ажил байдаггүй.

Энэ төрлийн зохион байгуулалттай үйл ажиллагааг медиа манипуляц гэдэг ба энэ нь олон нийтийн ойлголт, хандлага, үнэлэмжид нөлөөлөх зорилгоор мэдээллийг сонгон, хэлбэрийг өөрчилж, агуулгыг гажуудуулан хүргэх буюу олон нийтийн санаа бодлыг мэдээллийн орчноор дамжуулан удирдах үйл явц юм.

Өнгөрсөн намар өрнөсөн улс төрийн шинжтэй зөрчлийн үеийн мэдээллүүдэд анализ хийсний үр дүнд “энэ бол улс төрийн манипуляц мөн” гэж итгэлтэйгээр хэлэх баримтаа одоо дэлгэе.

Судалгаанд зөвхөн $100-оос дээш дүнгээр бүүстэлсэн хаягуудыг хамруулав

Мета компанийн нээлттэй сурталчилгааны сангаас (Meta Ad Library) 2025 оны есдүгээр сарын 1-нээс 11 дүгээр сарын 15 хүртэлх хугацааг сонгон авч, улс төрийн шинжтэй, 100 ам.доллараас дээш төлбөр төлсөн 800 гаруй сурталчилгааг нэгтгэн шинжилж үзсэн юм. Нэг постыг 360-аад мянган төгрөгөөс дээш дүнгээр төлбөр төлж, илүү олон хүнд харуулах, хүргэхийг хүссэн гэхээр эрх баригч намын даргын суудлын төлөөх тэмцэл ямар үнээр олдсон нь бүдэг бадаг төсөөлөгдөнө. Гэхдээ хамгийн өндөр дүнгээр буюу 900-999 ам.доллароор гурав хоногт саяас илүү хүнд хүргэхээр тултал нь идэвхжүүлсэн пост нь CheckNews.mn нэртэй хуудсаас УИХ-ын гишүүн, Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны дарга Ц.Сандаг-Очирын хуралдааны үеэр асуусан асуулт, Г.Занданшатарын хариулт зэргийг хэсэгчлэн тасалж авсан “Г.Занданшатар УИХ-ын дарга Д.Амарбаясгаланг ГҮТГЭСЭН гэдгээ хүлээн зөвшөөрч огцрох болзлоо хангалаа” гэх тайлбартай 2:49 минутын бичлэг байв.

76 хоногт 842 төлбөртэй сурталчилгаа

Ердөө 76 хоногийн хугацаанд 63 фэйсбүүк хуудсаас нийт 842 төлбөртэй сурталчилгаа түгээсэн байна. Энэ нь зорилтот бүлэг, хаана, хичнээн хүнд хүргэх, түгээх өдөр, цаг нь хэзээ гэдгийг сонгоод төлбөр төлж, бидний авах мэдээллийн орон зайг эзэлж, юу бодуулах, ямар үзэл бодолтой байхыг залуурдсан гэсэн үг.

Энэ хугацаанд Д.Амарбаясгаланг дэмжигч 40 хуудас 613, Г.Занданшатарыг дэмжигч 23 хуудас 223 төлбөртэй сурталчилгаа түгээсэн юм.

График 1. Д.Амарбаясгалан болон Г.Занданшатар нарыг дэмжигч хуудсуудын тоо

График 2. Д.Амарбаясгаланг дэмжигч хуудсуудын нэр ба түгээсэн сурталчилгааны тоо

90 мянган ам.доллар хэний халааснаас гарсан бэ?

Д.Амарбаясгалан, Г.Занданшатар нарыг дэмжсэн чиглэлтэй хуудсуудын нийт зарцуулсан зардал ойролцоогоор 90 мянган ам.долларт хүрсэн. Нэг тал 80 мянга гаруй, нөгөө тал 10 мянга орчим ам.доллар зарцуулсан нь зөрүүтэй боловч, бидний анхаарах ёстой зүйл нь их багын ялгаа нь бус, нийгэм цаг үеийн тогтворгүй нөхцөлд ийм их хэмжээний мөнгийг зөвхөн өөрсдийгөө сурталчилж, өрсөлдөгчөө харлуулахад зарцуулсан явдал бөгөөд энэ мөнгийг хаанаас гаргасан бэ гэдэг асуулт юм. Улс төрийн хямралын үеэр ийм хэмжээний мөнгө сошиал орчинд зарцуулагдсан нь мэдээллийн урсгалд бодитоор нөлөөлөхүйц цар хүрээтэй ажиллагаа явагдсаныг илтгэнэ. Энэ нь фэйсбүүкийн бусад хаяг, тэр дундаа мэдээллийн сайтуудын хуудсын үзэлт, хандалтыг эрс унагаж, цахим орон зайг “мөнгөөр зодож”, хэрэглэгчдийг нүд, чихийг боодгоороо хамгийн хорлонтой.

Сурталчилгааны мэдээлэлд төлбөр төлөгч нь “advertiser” гэсэн ерөнхий бүртгэлтэй байгаа нь бодит санхүүжүүлэгчийг тодорхойлоход хүндрэл учруулж байна. Хэдийгээр Г.Занданшатар, Д.Амарбаясгалан нарыг эдгээр хаягийг удирдан чиглүүлээд, нэгнийхээ эсрэг мэдээлэл цацахад Meta Ad Library-д картаа холбож, дансан дахь мөнгөө зарцуулсан гэж шууд нотлох баримт байхгүй ч, ийм хэмжээний зардлыг зүгээр нэг дэмжигч нь богино хугацаанд гаргаж, 76 хоногийн турш тогтмол мэдээллээ шинэчлээд 100-аас дээш ам.доллароор бүүстлэн, кампанит ажил явуулсан гэвэл хэн ч итгэхгүй.

Манай улсад цахим дахь сурталчилгаатай холбоотой тодорхой зохицуулалт байхгүй. Харин нийгмийн сүлжээний платформууд ил тод байдлаар ажилладаг тул төлбөртэй сурталчилгааны мэдээллийг улс харгалзахгүйгээр татаж авах боломж олгодог нь манай улстөрчдийг хичнээн “гүрийсэн ч” мөнгөний мөрөөр нь мөшгөх боломжтой сэжүүр болохуйц нотолгоог гаргаж өгдөг гэсэн үг. Улс төрийн хүрээнийхэн ч үүнийг мэддэг хэрнээ иргэдээ дэндүү дорд үзэж, сонгуулийн үеэр цахим сурталчилгаанд зарцуулсан төлбөрөө асар зөрүүтэй тайлагнаж даажигнадаг, түүнийг нь нээлттэй эх сурвалжаар нягталж, хариуцлага тооцох төрийн байгууллага ч байхгүй өдий хүрлээ.

График 4. Д.Амарбаясгалан болон Г.Занданшатар нарыг дэмжигч хуудсуудын кампанит ажилд зарцуулсан мөнгөн дүн

Улс төрийн шийдвэрлэх мөч төлбөртэй сурталчилгааны оргил үе байв

Есдүгээр сарын эхэнд хоёр талаас цацсан мэдээллийн идэвхжил ойролцоо байсан бол сарын хоёрдугаар хагаст нэг талын сурталчилгаа эрчимжиж эхэлсэн. Намын дотоод үйл явц, Засгийн газрыг огцруулах эсэх асуудал ид хэлэлцэхтэй зэрэгцээд сурталчилгааны давтамж өсөж, аравдугаар сарын дунд үед буюу Д.Амарбаясгалан УИХ-ын даргаас чөлөөлөгдөх өргөдлөө өгсний дараа оргилдоо хүрсэн нь мэдээллийн давлагаа улс төрийн шийдвэрлэх мөчтэй уялдан идэвхэжсэнийг харуулна.

График 5. Сөргөлдөгч талуудын сурталчилгааны тоог кампанит ажлын хугацаанд харгалзуулсан байдал (2025 оны 9-р сарын 01-нээс 11-р сарын 15)

Д.Амарбаясгалан 40 хуудсаа жигд идэвхжүүлсэн бол Г.Занданшатар цөөн хаягийг “толгойлогч”-оор ашигласан байна

Ихэнх сурталчилгаа дунджаар 2-3 хоног үргэлжилсэн байна. Энэ нь нэг агуулгыг удаан барихаас илүүтэй нөхцөл байдал өөрчлөгдөх бүрт шинэ контент үйлдвэрлэж, богино хугацаанд олон хүнд хүргэх стратеги давамгайлсныг харуулж байгаа юм. Нийт 842 төрлийн мэдээлэлд төлбөр төлж идэвхжүүлсэн нь богино хугацаанд агуулгуудыг гаргаж, бүтээсэн багт цөөнгүй хүн зүтгэснийг илтгэнэ.

График 7. Д.Амарбаясгалан болон Г.Занданшатар нарыг дэмжигч хуудсуудын дундаж сурталчилгааны хугацаа (хоногоор)

Итгэл төрүүлэх дүр төрх, кампанит хэв шинж

Хоёр талын сурталчилгаа түгээсэн фэйсбүүк хуудсуудын ерөнхий шинжийг харахад ихэнх тохиолдолд “мэдээ”, “.mn” зэрэг нэршил ашигласан байв. Эдгээр нь тухайн хаягийг албан ёсны мэдээллийн эх сурвалж мэт харагдуулах, олон нийтэд редакцтай, найдвартай сувгаас мэдээлэл авч байгаа мэт сэтгэгдэл төрүүлэхэд чиглэсэн дүр төрх бүрдүүлж буй шинжтэй байна. Судалгаанд хамруулсан нийт 63 хуудсаас 58 нь дээрх төрлийн нэршил, өргөтгөлийг ашигласан нь илэрсэн.

Гэвч хуудсуудын өмнө нь түгээсэн мэдээллийг шалгаж үзэхэд мэргэжлийн хэвлэл мэдээллийн байгууллагын албан ёсны хуудас биш, харин мэдээллийн үйл ажиллагаанд ашиглах зорилготой үүсгэсэн буюу Д.Амарбаясгалан, Г.Занданшатар нарын улс төрийн зөрчлийн үед мэдээлэл түгээж идэвхэжсэн байв. Мөн үйл ажиллагааны түүх тогтворгүй, богино хугацаанд нэршлээ өөрчилсөн тохиолдлууд нийт хуудасны ойролцоогоор 80 хувьд нь ажиглагдсан бөгөөд ихэнхийг нь хамгийн ихдээ гурваас дөрвөн жилийн өмнө нээсэн байв.

“Захиалсан дуу”-наас нь сэтгэлгээ нь харагдана

Улс төрийн манипуляц гэдгийг илтгэх дараагийн нэг шинж нь хоёр талын хуудсуудын түгээж буй контентуудын агуулга, өгүүлэмж юм. Өөрсдийг нь дэмжиж, өрсөлдөгчийг нь харлуулсан нэг төрлийн агуулгыг талууд олон давтамжтай түгээснээрээ ижил. Энэ нь зөвхөн нэг төрлийн өнцгөөр л уншигчийн санаа бодлыг удирдах зорилготой “сэдэв хаших” технологи юм. Тэдний тоглолтын стратегийг илүү нарийвчилбал Д.Амарбаясгаланг дэмжсэн хуудсууд нь шууд гүтгэж харлуулахаас илүүтэй нэг талыг барьсан дутуу мэдээлэл дагнан түгээсэн. Жишээлбэл, Үндсэн хуулийн цэц болон цэцийн шийдвэрийг шүүмжилсэн буюу өөрийнх нь талд орсон нэр бүхий УИХ, Засгийн газрын гишүүдийн ярианы бичлэгийг төлбөр төлж “үзэлтийг нисгэж” байв. Мөн шууд хамааралгүй нэвтрүүлгээс өөрт ашигтай хэсгийг тасалж хүргэх, тухайн үеийн буюу Г.Занданшатарын Засгийн газрыг шүүмжлэх агуулгуудад хүч хаяж байсан.

Харин Г.Занданшатарыг дэмжсэн чиглэлтэй хуудсуудын барьсан гол тактик нь өрсөлдөгч Д.Амарбаясгалан болон түүний тойрон хүрээлэл рүү дайрах, харлуулсан агуулгад илүүтэй төвлөрсөн. Тухайлбал, шүүхээр эцэслэн шийдээгүй байхад Д.Амарбаясгаланг “нүүрсний хулгайч” гэж хочлон, Г.Занданшатар болон түүний фракц нь энэ хулгайчийг илрүүлж, хариуцлага тооцно гэх агуулгуудад чиглэж байсан юм. Ингэхдээ уншигчийг үзэн ядуулах, эсвэл хий хоосон бахархуулах зорилго бүхий хурц үг хэллэг ашигласан нь хүлээн авагчийн сэтгэл хөдлөлийг өдөөж, үйлдэл хийлгэдэг манипуляцын бас нэгэн техник ашигласан юм.

Тухайн үеийн хурдаар төрийн бүх байгууллага ажилласан гэж төсөөлбөл өнөөдөр Д.Амарбаясгалангийн нэр холбогдсон нүүрсний гэх хэрэг бүх шатны шүүхээр эцэслэгдээд, гэм буруутай бол хариуцлагаа хүлээж, үгүй бол нэр цэвэр болчихсон байх байлаа. Гэтэл одоо хэргийн явцын талаар хэн ч мэдээлэхгүй чимээгүй ноёрхож байна. Гэхдээ хүсвэл сөхөөд, сэвээд дараагийн манипуляцыг эхлүүлэх нь цаг хугацааны л асуудал. Манипуляц яг л ингэж үйлчилдэг. Үнэн худал нь мэдэгдэхгүй, зах замбараагүй мэдээллийн дунд олон нийтийг живүүлж, анхаарлыг нь ашиглаад, үнэнийг хэлэхгүйгээр бүдэг бадаг манан дунд хаячихдаг.

Мэдээллийн ачаалалд туйлдсан олон нийт сүүлдээ залхаж, юу ч чухал биш, юунд ч оролцоод шийдвэрлэж чадахгүй мэт мэдрэмжид хүлэгдэж, “идэвхгүй” иргэн болдог. Ийм байдалд хүргэхэд бас нэг “үнэтэй хувь нэмэр” оруулсан үйл явдлын үеэр талууд ямар сэдвийн хүрээнд голлох агуулгуудаа тодорхойлсныг дараах графикуудаар үзүүллээ.

График 8. Д.Амарбаясгаланг дэмжигч хуудсуудын сэдвийн өгүүлэмжийг сурталчилгаанд зарцуулсан төлбөрийн хэмжээгээр багцлан харуулсан нь

График 9. Г.Занданшатарыг дэмжигч хуудсуудын сэдвийн өгүүлэмжийг сурталчилгаанд зарцуулсан төлбөрийн хэмжээгээр багцлан харуулсан нь.

Хиймэл оюунаар хуурамч дүр бүтээж буй аюул

Технологийн чадамж гэрлийн хурдаар өсөж, олон нийтэд итгэл төрүүлэхийн тулд ямар ч үнээр хамаагүй авч, ашиглаж байгаа нь сүүлийн үед зохион байгуулалттай мэдээлэл түгээх явцад олон ажиглагдаж байна. МАН-ын даргын төлөөх улс төрийн зөрчил дунд ч “Deepfake” болон хиймэл оюунд суурилсан контент илэрсэн нь манипуляцын техник улам нарийсч, технологийн тусламжтайгаар олон нийтийг төөрөгдүүлэх эрсдэл төгсөрч буйг харуулж байна.

Энэ бол манипуляц

Эдгээр үр дүнгээс харахад манай улстөрчид медиа манипуляц хийдэг, хийх хийхдээ маш өндөр дүнгээр санхүүжүүлж хийдэг нь тогтоогдсон юм. Медиа манипуляцыг энгийнээр тайлбарлавал тухайн цаг үеийн хамгийн өргөн хэрэглээтэй мэдээллийн хэрэгслийг ашиглан олон нийтийн ойлголт, үнэлэмжид зориуд нөлөөлөхийг хэлдэг.

МАН-ын даргын төлөөх Д.Амарбаясгалан, Г.Занданшатар нар хоёр сар хагасын хугацаанд өрсөлдөгчөө сулруулж, өөрийгөө дөвийлгөх зорилготой 842 мэдээлэлд 320 гаруй сая төгрөг төлж, 2-3 хоногийн давтамжтай шинэчилж, зориулж контент үйлдвэрлэн, заримд нь хиймэл оюун ашиглан хуурмаг дүр бүтээж олон нийтийн мэдээллийн орон зайг эзэлсэн юм. Эдгээр шинж чанараараа энэ бол манипуляц мөн гэдгийг баталж байна.

Дижитал манипуляцын хамгийн хорлонтой нь, нийгмийн сүлжээний платформуудын алгоритмын нөлөөтэй хавсарсан төлбөртэй сурталчилгаагаар нэг төрлийн контентыг олон давтамжтай түлхсээр хүлээн авагчдын мэдээллийн орчинг өөрчилдөг. Үүнийг хэрэглэгчид бодит байдал гэж эндүүрдэг. Ингэснээр сэтгүүл зүйн мэргэжлийн редакцуудын үнэн бодит, чанартай мэдээлэл түгээх боломж багасах буюу мэдээллийн орчноос шахагдаж, нөгөө талаас уншигч, хүлээн авагчийн мэдэх эрхэд халдаж байгаа үйлдэл юм.

Манипуляцын эсрэг юу хийж байна вэ?

АНУ-д Cambridge Analytica-ийн хэрэг ил болсноор олон сая хэрэглэгчийн датаг улс төрийн зорилгоор ашигласан нь тогтоогдож, сонгуулийн шударга байдалд эргэлзээ үүсгэсэн. Brexit-ийн үеэр зорилтот бүлэгт чиглэсэн хуурамч мэдээлэл, төлбөртэй сурталчилгаа улс төрийн шийдвэрт нөлөөлсөн тухай маргаан парламентын түвшинд хүрсэн. Филиппинд зохион байгуулалттай троллын сүлжээ нийгмийн талцлыг гүнзгийрүүлж, мэдээлэлд итгэх итгэлийг бууруулсан гэх мэт дижитал мэдээллийн орчин дахь манипуляцын хэрэг дэлхий нийтэд ч олон гардаг. Манай орноос ялгаатай нь хөгжингүй улс орнууд үүнийг бодитоор нүдэнд харагдахгүй ч, олон нийтийн эрүүл оюун санааг мэдэгдэхгүйгээр бүдгэрүүлдэг хортой үйл явц гэдгийг хүлээн зөвшөөрч, үүний эсрэг зохицуулалт, бодлоготой болох, хариуцлага, ил тод байдлыг сайжруулахад анхаарч эхэлсэн байна. Тухайлбал, дээр дурдсан үйл явдлуудын дараа Европын Холбоо Дижитал үйлчилгээний тухай хууль баталж, улс төрийн сурталчилгааны ил тод байдлыг чангатгасан юм. Өөрөөр хэлбэл олон улс дижитал манипуляцыг ардчиллын дотоод эрсдэл гэж хүлээн зөвшөөрч, анхаарч эхэлсэн гэсэн үг.

Манай улсын хувьд фэйсбүүкийн хэрэглэгчдийн тоо өндөр буюу бараг л сонгуулийн насанд хүрсэн иргэн бүр дор хаяж нэг хаягтай, улс төр, нийгэм, соёл, боловсрол, эрүүл мэнд гээд бүхий л шаардлагатай мэдээллээ фэйсбүүк гэх мэдээллийн орчноос авдаг гэхэд хилсдэхгүй. Бараг л монголчууд “бүгдээрээ” цугласан энэ орчинд аливаа мэдээллийг улсаараа шүүж, талцаж эхэлдэг. Ингэхдээ тухайн мэдээллийн баталгаатай эсэхэд анхаарал хандуулахаас илүү, эмоцид суурилсан хандлага давамгайлж байна. Сошиал медиагийн хэтийдсэн хэрэглээ, платформуудын алгоритм нь манипуляц хийхэд таатай нөхцөл бүрдүүлж буй нь манай улсыг мэдээллийн “эмзэг” орчинтой болгож байна.

Дахин сануулахад асуудал хоёр этгээд өрсөлдөгчөө намнах, өөрийгөө дөвийлгөх зорилгоор их хэмжээний мөнгө зарцуулсан явдлаас илүүтэй, улс төрийн шийдвэр гаргах чухал үед энэ эмзэг хэрнээ нөлөөтэй орчинд олон нийтийн анхаарлыг худалдан авч, ойлголтыг нь чиглүүлэх боломж нээлттэй хэвээр байгаа нь бодит аюул юм.

Иймд улс төрийн дижитал сурталчилгааны ил тод байдлыг сайжруулах, хариуцлагыг механизмыг тодорхой болгож хяналт тавих, улс төрийн онцгой үйл явдлын үеэрх төлбөртэй контентод нарийвчилсан зохицуулалт нэвтрүүлэх шаардлагатай байна. Гэхдээ энэ бүх зохицуулалтаас өмнө минут, секундээр хувьсан өөрчлөгдөж буй мэдээлэл харилцааны орчинг сөрөх хамгийн чухал хамгаалалт бол олон нийтийн мэдээллийн боловсрол юм. Хуурамч мэдээлэл, манипуляцын шинжтэй зүй тогтлыг үнэнтэй андуурахгүй байх нь хамгийн том дархлаа билээ.

Хэдийгээр 2025 оны намар болсон энэ үйл явдал одоо намжсан ч Монголын улс төрийг институц шийдэж байна уу, эсвэл алгоритм шийдэж байна уу гэдэг асуулт үлдээж байна. Цаашлаад 320 гаруй сая төгрөгийг 76 хоногийн хугацаанд ямар эх үүсвэрээс гаргасныг тодорхой болгох, дараа дараагийн ийм үйлдэлд бэлдэж буй улстөрчдөд иргэд хяналт тавьдгийг ойлгуулах, ингэхийн тулд манипуляцад автахгүй байх үүрэг иргэн бидэнд үлдэж байна.

Гар дээрээ хоёр сая хүрэхтэй үгүйтэй цалин авдаг дундаж орлоготой иргэдэд, татвар, нийгмийн даатгалын өрөнд дарлуулж буй жижиг дунд бизнес эрхлэгчдэд хоёр сар гаруйн хугацаанд 320 сая төгрөгийн дэмжлэг олгосон бол тэд Монголын нийгэмд ямар үнэ цэнтэй өөрчлөлт авчрах байсан бол. Гэтэл ийм хэмжээний мөнгөөр зүгээр л нэг улс төрийн сөргөлдөөнийхөө төлөө гадаад руу урсгаж буй улстөрчдийг эх оронч гэж хэлэхэд хэцүү.

Цаашлаад энэ бол зөвхөн намын даргын төлөөх улс төрийн үйл явцын үед гаргасан санхүүжилт. Тэгвэл УИХ болон орон нутгийн сонгуулийн үеэр энэ тоо хэд болж өсдөг бол гэж бодохоор гол харламаар. Ташрамд дурдахад Монгол Улсаас Мета компанид 2020 оны наймдугаар сараас хойш нийт 56 мянга гаруй сурталчилгаанд 2,234,300 ам.доллар буюу 7.9 тэрбум төгрөг зарцуулаад байна.

Ямар ч муу зүйлд сайн тал байдаг гэдэг шиг их хэмжээний мөнгө зарцуулж манипуляц хийж байгаа нь олон нийтийн санаа бодол бодит байдлыг баримт нотолгоотойгоор хүлээн авч, дүгнэлтээ хийж, өөрсдөд нь дүн тавихаас айж байгаагийн илрэл юм. Олон нийт бодит зөв мэдээлэлтэй болж, үйл явцын учир шалтгааныг бодитоор ойлгох вий гэхээс манипуляц хийгсэд “үхтэлээ” айж байна.

Л.Анударь