Энэ асуултад хариулахын тулд эхлээд “Баялгийн сангийн” тухай ойлголтыг мэдэх шаардлагатай.

2024 онд батлагдсан Үндэсний Баялгийн сангийн тухай хуульд зааснаар "Үндэсний баялгийн сан" гэж газрын хэвлийн баялгийн үр өгөөжийг төвлөрүүлэх, үр ашигтай хөрөнгө оруулалт хийх, одоо ба ирээдүй үеийн иргэн бүрд тэгш, шударга хуваарилах, хуримтлуулах төрөлжсөн сангаас бүрдэх тогтолцоог” ойлгодог.

Баялгийн сан дараах төрөлжсөн сангаас бүрдэнэ:

• Ирээдүйн өв сан

Эх үүсвэр: Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр (АМНАТ) Төсвийн тогтворжуулалтын сан, Орон нутгийн хөгжлийн санд хуваарилаад үлдэх хэсгийн 65 хувь

• Хуримтлалын сан

Эх үүсвэр: Төрийн өмчит уул уурхайн компаниудын 34 хувьд ногдох ногдол ашиг, мөн хуульд заасан тусгай АМНАТ-ын орлого

• Хөгжлийн сан

Эх үүсвэр: Төсвийн тэнцэл ашигтай гарсан тохиолдолд гол нэр төрлийн ашигт малтмалын нэмэгдэл орлогын 50%.

Үүнийг маш энгийнээр тайлбарлавал Монгол Улсын байгалийн баялагийг ашигласантай холбоотой бүхий л татвар, хураамж, төрийн өмчит уул уурхайн компаниудын 34 хувьд ногдох ногдол ашиг эдгээр төрөлжсөн гурван сангийн орлогын эх үүсвэр болох юм.

Сангийн орлого – иргэнд хүрэх нь

Ирээдүйн өв сангийн мөнгөн хөрөнгийг Монголбанкан дахь Ирээдүйн өв сангийн валютын дансанд байршуулна хэмээн зохицуулсан бол Хуримтлалын болон Хөгжлийн сангийн мөнгөн хөрөнгийг Монголбанкан дахь төрийн сангийн дансанд байршуулна гэжээ.

Хуримтлалын сангийн дансанд байршуулсан мөнгөн хөрөнгийг Монгол Улсын иргэн бүрийн хуримтлалын нэрийн дансанд бүртгэдэг.

Иргэн та Emongolia системд нэвтэрч ороод “Төрд байгаа миний мэдээлэл” хэсгээс Таны өөрийн хуримтлалын дансанд хэдэн төгрөг хуримтлагдсаныг шалгах боломжтой. Одоогоор нэг иргэний хуримтлалын дансад 175 мянган төгрөг хуримтлагджээ.

Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газрын хэрэгжүүлсэн Баялгийн сан монголын ард түмэнд шинэ боломжийг нээсэн ч төрөлжсөн сангуудын орлогын хуваарилалтыг эргэн харах, эх үүсвэрийг нэмэгдүүлэх шаардлага зүй ёсоор тавигдаж байна.

Учир нь өнгөрсөн 2 жилийн хугацаанд ердөө 175 мянган төгрөг цугларсан нь ЧАМЛАЛТТАЙ МӨНГӨН ДҮН.

Түүнчлэн орлогын эх үүсвэрийн дийлэнх хэсэг ирээдүй өв санд төвлөрч байгаа нь шударга хуваарилалт мөн үү гэх асуулт гарч ирээд байна. Монгол Улсын ирээдүйн иргэд, одоогийн иргэд ч адил тэнцүү ашиг хүртэх боломжийг бий болгох нь чухал юм. Нөгөө талаар Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнэ ба түүний нөхөд иргэдийг мэдээллээр хангах, Баялгийн сангийн ойлголтыг түгээн дэлгэрүүлэх ажлыг орхигдуулсан нь маш том алдаа болсон юм. Иймд иргэн бүр эх орныхоо баялагаас ашиг хүртэх боломжийг нээсэн Баялгийн сангийн тогтолцоог боловсронгуй болгоход иргэн нэг бүрийн санал, санаачилга, хувь нэмэр дутагдаж байна.

Үргэлжлэл бий...